“Bedrijfskundig doe ik veel dingen heel dom, maar menselijk is het wél goed”

In Kari’s Crackers combineert Patrick Roozemond zijn idealen met zijn ondernemersgeest

Normaal gesproken is een intro zoals deze bedoeld om iemand kort en krachtig te typeren. Om in een paar zinnen een mini samenvatting te geven van iemands persoon, bedrijf en ondernemersreis. Zo krijg je als lezer alvast een beeld van diegene die je in het artikel (hopelijk) beter gaat leren kennen. Maar eerlijk? Bij Patrick Roozemond (61) – eigenaar van sociale onderneming Kari’s Crackers – is dat knap lastig. Hij is idealist én bedrijfskundige, eigenwijs én zelfkritisch, de eeuwige zestienjarige én filosofisch wijs. Deze ondernemer valt niet in een hokje te stoppen.

Dat is maar goed ook trouwens, want zelf heeft Patrick een behoorlijke hekel aan hokjes. Dat blijkt maar weer eens als hij drie dagen na ons interview een mail stuurt. Onderwerp: Hokjesallergie. Een vraag van ons over zijn ouderlijk nest houdt hem bezig. Want nee, hij groeide niet op in een ondernemend gezin waarin het sociale en idealistische hem met de paplepel werd ingegoten. Dat kwam pas later op Patricks pad. Althans, daar was hij tijdens het interview toch vrij stellig over. Tot hij een paar dagen later op een feestje staat te kletsen met een vriendin van zijn zus: “Ze vroeg me: ‘Ben jij ook zo iemand die niet tegen onrecht kan?’ Mijn zus heeft dat namelijk enorm”, zo schrijft Patrick in zijn mail. “Opeens viel er een kwartje. Ja, dat heb ik ook! Wel op een andere manier, maar ik kan niet tegen het feit dat mensen in een hokje gedrukt worden. Ik heb zo’n hekel aan hokjesdenken, omdat het als een enorme beperking voelt van onze vrije spirit.” 

Patrick schrijft over een jonge dame die sinds kort bij Kari’s Crackers is. Ze is stil en verlegen en uitgevallen tijdens haar studie. “Ze is zoekende, maar dreigt nu in een hokje ‘beschut werk’ geplaatst te worden. Daar word ik opstandig van. Ik vind dat je haar eerst moet zien als zoekende dame die ernaar snakt om gezien te worden. Het is belangrijk om haar vrije aandacht te geven, zodat ze haar eigen vonkje kan vinden. Ik wil haar eerst vanuit ons hart bekijken, haar de ruimte geven en haar aanmoedigen. Zo kan zij de schoonheid en kracht in zichzelf ontdekken.” Misschien, realiseert Patrick zich al schrijvend, kreeg hij deze ‘opstandigheid’ toch wel vanuit huis mee. “Mijn vader had dat ook. Zo van: ‘het kan anders’. Deze jonge dame zal ik veel aandacht geven, want ik denk ook dat het anders kan. Ik denk dat zij meer in haar mars heeft en ik wil er alles aan doen om dat naar boven te halen. Het motiveert me, geeft me energie. Het hokje kan altijd nog.”

Het kan anders

Eigenlijk typeert de zin ‘het kan anders’ Patrick perfect. Als je alles op een rijtje zet, is het zelfs een beetje de rode draad door zijn leven. Hij noemt zichzelf niet voor niets gekscherend ‘Patrickje Eigenwijs’. De gebaande paden zijn niet voor hem weggelegd. Een baan als advocaat – zoals zijn vader hem graag zag doen – leek hem dan ook niks. Het ondernemerschap, dat trok altijd al aan het jochie dat opgroeide in Gorinchem. Niet omdat hij een perfect uitgewerkt businessplan had klaarliggen, het was vooral de vrijheid die hem aantrok. Het doen wat je zelf leuk vindt. “Ik heb eigenlijk ook nooit echt een baan gehad. Ik denk dat niemand me wilde hebben”, zo grapt Patrick. “Ze dachten vast: wat moeten we met deze gozer?” Patrick is de eerste die toegeeft dat hij graag een tikkie tegendraads doet. Niet opzettelijk dwars, maar hij loopt gewoon niet automatisch achter de meute aan. Tijdens zijn studie Bedrijfskunde wordt dat al vrij snel duidelijk. “Iedereen begon met saaie stages en ik dacht: ja, maar wat moet ik in zo’n bedrijf? Daar had ik geen zin in. Ik wilde wat anders”, zo vertelt hij daarover. “Ik wilde geen saaie dingen doen, voelde juist de drang naar avontuur. In de kroeg grapte ik wat samen met een studievriend: ‘Laten we naar China gaan!’ We schreven allerlei bedrijven aan en vonden er zes bereid om onze reis en het verblijf te betalen in ruil voor een marktonderzoek. Niemand was in die tijd nog echt bezig met China. De markt was nog amper ontdekt, maar wél al interessant. Voor drieduizend gulden per bedrijf maakten wij een rapport voor ze. Natuurlijk snapten we niks van de taal en dus namen we ook een student Sinologie mee. Samen reisden we twee maanden door het land. We keken onze ogen uit.” 

Die avontuurlijke student die gewoon op goed geluk naar China vertrok, is vervolgens nooit helemaal uit Patrick verdwenen, zo geeft hij zelf toe. “Ik denk eigenlijk nog steeds dat ik een halve student ben”, zegt hij vrolijk lachend. “Je kan rustig zeggen dat ik mijn hele leven niet ouder dan zestien ben geworden.” Het studentikoze is inderdaad iets wat Patrick nog altijd kenmerkt. Zijn jeugdige enthousiasme en druistigheid gaan tegenwoordig echter hand in hand met zijn beschouwende, wijze en filosofische kant. Die (relatieve) rust vond hij met de jaren, want aan het begin van zijn ondernemersreis draaide het bij Patrick vooral om gáán. Niet met een uitgestippeld plan, maar het is vooral een pad vol toevalligheden, kansen en buitenlandse avonturen dat hem langzaam vormt. Zo leert hij tijdens zijn MBA in het Amerikaanse Eugene de Noorse Kari kennen met wie hij later zijn leven en onderneming zal delen. En al snel daarna start hij zijn eerste, echte onderneming. In Polen. “De tandarts uit het dorp kwam naar me toe. Hij ging naar Polen om kunst te kopen en vroeg of ik mee wilde. Ik kon geen baan vinden, had toch niks te doen. Dus ja, waarom niet?” Een glimlach verschijnt op Patricks gezicht: “Polen…”, zo herhaalt hij de naam van het land waaraan hij zoveel herinneringen heeft. “Ik hield toch wel van die Polen, ze waren enorm gedreven en gemotiveerd. Het was vlak na de val van de muur, dus mensen snakten naar vrijheid. Het was een zoekend land, waarin iedereen maar een beetje handelde. En dus zag ik ook al snel kansen. Ik besloot daarom te kijken of er bedrijven waren die in Polen zaken wilden gaan doen. Dan kon ik ze helpen met marktonderzoek.” Zo geschiedde, maar Patrick stuitte al snel op een bedrijf dat handelde in bakkerijmachines. Dat sprak hem aan. Vooral een specifiek ingrediënt ín het brood; de broodverbeteraars. “Ik importeerde daar wat van en dat ging eigenlijk wel leuk. Totdat bleek dat ik hun product niet in Polen mocht verkopen totdat ik het registreerde. Zij wilden mij echter niet vertellen welke ingrediënten erin zaten. Ze waren bang dat ik het zelf zou gaan maken.”

Pools manifest 

Bij heel veel mensen zou daar het Poolse broodverbeteraarsavontuur gestopt zijn, maar niet bij Patrick. Zijn eigenwijze karakter en gedreven ondernemersgeest kwamen naar boven, dus hij besloot zélf uit te gaan vogelen met welke ingrediënten hij de perfecte broodverbeteraar kon maken. Hij zocht daarbij hulp bij Quest, toen nog onderdeel van Unilever, en ging aan de slag. “Al experimenterend ging ik bakkerijen langs met mijn mixje. De ene keer kwamen er ’s ochtends niet te vreten broodjes uit de oven, de andere keer was de bakker heel blij en had ik er een klant bij. Zo ontstond SuperBake.” Even trommelt Patrick met zijn vingers op tafel en fronst hij zijn wenkbrauwen alsof hij iets beseft. “Ja, het kwartje had ook heel makkelijk de andere kant op kunnen vallen. Maar uiteindelijk is het best wel een serieus en succesvol bedrijf geworden. Al was dat ook niet zo moeilijk, hoor. In het land der blinden was ik als eenoog al snel koning. Ik kon logisch nadenken, had de contacten in Nederland en ik had door een financier toegang tot geld. In een land waar heel veel andere ondernemers dat niet hadden, ging het dus al vrij snel hard.”

Binnen SuperBake draaide alles om het product. Het sociale ondernemerschap is er zeker nog niet in te ontdekken. Toch begint de idealist in Patrick in deze Poolse jaren zeker wél langzaam te ontstaan. Zo kregen zijn medewerkers een zelfgeschreven ‘manifest’ overhandigd waarin de principes van werken bij SuperBake stonden uitgeschreven. “Ook daarin wilde ik weer graag anders zijn dan andere bedrijven”, zo grijnst Patrick. “Ik wilde dat als mensen binnenstapten, dat ze meteen voelden: hé, dit is anders. Daarnaast vond ik het ook belangrijk om eenheid te creëren. Polen was nog een enorm hiërarchisch land. Ze noemden mij dan ook ‘pan dyrektor’ en ‘pan prezes’, wat zoveel betekent als meneer de directeur of meneer de baas van het bedrijf. Daar voelde ik me niet prettig bij. Als tegenbeweging gaf ik mezelf daarom functietitels als Protector of Fun en King of Quality. Ik wilde niet op dat voetstuk. Ik was gewoon Patrick. Een collega met wie je lol kon trappen, die elke vrijdagmiddag voor pizza’s zorgde. Het ging voor mij om gelijkwaardigheid, om teamgeest en plezier.”

Na een jaar of zes besloten Patrick en Kari om met hun jonge gezin terug te keren naar Nederland. SuperBake werd verkocht en de zoektocht naar iets nieuws begon. En dat was best ingewikkeld. Patrick had zijn ondernemersdroom nageleefd en had een succesvol bedrijf opgezet. Dus wat nu? “Voor mij was het ondernemen wel een beetje klaar. Het was gelukt, goed geweest, vinkje gezet. Tegelijkertijd had ik géén idee wat ik dan wel wilde. Zo kwam ik bij zingevingscentrum De Voorde in Heino terecht. Ik volgde zelf een cursus en merkte dat ik dit werk heel boeiend vond. Ik ben vervolgens als coach mensen gaan helpen die hun eigen bedrijf wilden beginnen. Mensen die hun leven als – noem iets – accountant wilden inruilen om hun bloemistdroom uit te laten komen. Ik vond het ontzettend leuk om mensen te kunnen helpen om datgene te gaan doen waar zij écht blij van worden.” 

Een sociaal bedrijf

In die periode sloop het idealisme meer en meer in Patrick, terwijl onderweg ook het ondernemersvlammetje weer ging branden. Dit keer alleen niet voor het runnen van een ‘gewoon’ bedrijf, maar specifiek voor het starten van een sociale onderneming. “Als coach stond ik langs de zijlijn mensen te helpen. Ik wilde ze heel graag blijven helpen, maar dan toch vanuit die bedrijfskundige kant. Want dat blijft in me zitten. Het kansen zien, een succes maken van iets en steeds een beetje verder willen komen. Ik hou van het ondernemen en de mens. En dus besloot ik te gaan ondernemen zoals ík het voor me zie. Een zaak waarin ik al mijn idealen kwijt kon. Dat is Kari’s Crackers geworden.” Patrick zag het helemaal voor zich. Hij wilde een sociaal bedrijf beginnen met alleen maar mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Voor hem was het namelijk duidelijk: iedereen heeft talent. En iedereen verdient een plek om mee te doen. “Ik geloof ten diepste dat als je mensen ziet, dat de kans groter is dat ze zelf hun eigen vuur weer gaan voelen en zien. Vroeger was het heel normaal dat bedrijven vanuit het ‘noaberschap’ iemand onder hun hoede namen, maar tegenwoordig is alles geïnstitutionaliseerd. Ik heb een broertje dood aan regels, dan komt die eigenwijsheid in mij weer naar boven. Dan wil ik juist laten zien dat het ook anders kan.” Daarin beweert hij overigens zéker niet dat ieder bedrijf dit op deze manier moet aanpakken. “Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is”, zo klinkt het simpel. “Ik zou iemand niet snel aanraden om te doen wat wij hier doen. Daar moet je een beetje gek voor zijn. Tegelijkertijd zou ik het wél mooi vinden als iedereen iemand op sleeptouw neemt. Dat ieder bedrijf zegt: we bieden een plek aan één iemand die het leuk vindt om hier te zijn. Niet vanwege de subsidie of omdat het iets moet opleveren. Gewoon omdat je iemand wilt helpen.”

Patricks drive voor het bedrijf was dus duidelijk, maar met welk product hij aan de slag wilde? Dat wist hij nog niet. Er lagen drie opties op tafel, maar een onafhankelijke proeverij gaf de doorslag: het moesten de Noorse crackers worden die Kari altijd thuis bakte. “Al was ik ook toen nog steeds eigenwijs, want eigenlijk had ik het plan om een soort sociale Unilever te worden. En dus wilde ik meerdere producten.” Patrick schudt zijn hoofd als hij terugdenkt aan zijn eigen plan. “Focussen op één ding? Nee joh, dat is voor bedrijfskundigen. We doen álles wat we leuk vinden”, zo klinkt het cynisch. “Maar ja, de bedrijfskundigen hadden toch gelijk. Inmiddels heb ik mijn lesje wel geleerd.” Een grote grijns landt op Patricks gezicht. “Ik ben echt heel veel geld en tijd verloren aan mezelf. Aan hardleers zijn, haha!”

Reddingshond-syndroom

Ondanks die hardleersheid is Kari’s Crackers (bijna) tien jaar later uitgegroeid tot een prachtig bedrijf. De crackers doen het fantastisch, er zijn twintig mensen in vaste dienst én vijftig meewerkers hebben een plek. Het zijn mensen met allemaal verschillende achtergronden, uitdagingen en doelen, maar ze komen allemaal naar Kari’s om weer ritme op te doen. Om hun eigen motivatie te vinden. “We hebben het zo ingericht dat er genoeg handmatige werkplekken zijn”, zo vertelt Patrick. “Een echte ondernemer had alles allang geautomatiseerd, maar daarin maken wij hele bewuste keuzes. Bij ons gaat het niet om snel, slim of efficiënt. Of zoals wij altijd zeggen: wij nemen geen mensen aan om crackers te bakken, wij bakken crackers om mensen aan te nemen. Als ondernemer heb je snel de neiging om het proces, het product of het geld het belangrijkste te maken. Bij ons komt eerst de mens, dan de klant. Bedrijfskundig doen we daardoor veel dingen heel dom, maar menselijk is het wél goed.” 

Patrick is ook eerlijk genoeg om toe te geven dat hij in die menselijke kant ook is doorgeslagen. Het duurde namelijk meer dan vijf jaar voordat Kari’s Crackers winstgevend werd. Het probleem? Daar windt Patrick geen doekjes omheen. “Ikzelf. Ik hield te lang vast aan mijn ideaalbeeld”, zo spaart hij zichzelf voor de zoveelste keer niet. “Ik heb mijn hardleersheid opzij moeten schuiven. Daar hebben anderen me echt op moeten wijzen. Want leuk Patrick, dat sociale. Maar het liep de spuigaten uit. Ik moest ook op de centen gaan letten. Ik heb daarom een groep ondernemers via Kennispoort uitgenodigd om mee te kijken. Ter voorbereiding stuurde ik ze een heel document waarin ik alles had uitgeschreven. De eerste ondernemer die binnenkwam zei: ‘Nou, ik ben heel blij dat we hier nog kunnen zijn, want na alles gelezen te hebben dacht ik niet dat dit bedrijf nog zou bestaan’. Zij waren heel duidelijk: als we niet op de winstcijfers zouden gaan letten, zou er straks helemaal geen bedrijf meer bestaan. Ze legden de vinger op de zere plek: Kari’s Crackers was eigenlijk meer een sociale instelling dan een sociale onderneming. Vanaf dat moment zijn we opnieuw begonnen en hebben we de boel anders ingericht.” Dit inzicht was niet alleen voor het bedrijf heel belangrijk, ook voor Patrick zelf. Hij begon namelijk langzaam ten onder te gaan aan zijn eigen idealen. Meerdere burn-outs lieten hem twijfelen aan de toekomst van Kari’s Crackers. “Ja, ik ben erg goed in het krijgen van burn-outs”, zo zegt hij met flink wat zelfspot. “Idealisten zoals ik nemen vaak te veel hooi op hun vork. Die hebben een soort bewijsdrang. Ik liep mezelf totaal voorbij omdat ik zo graag mijn idealen wilde verwezenlijken. Dat is typisch het reddingshond-syndroom. En ergens is het ook gewoon een ego-dingetje. Je denkt dat je onmisbaar bent, dat je het allemaal zelf moet kunnen en dat je brede schouders hebt. Maar die had ik helemaal niet. Ik had ook veel te weinig structuur in het bedrijf aangebracht, waardoor ik zelf alles deed en helemaal leegliep. Totale zelfoverschatting eigenlijk. Een burn-out is niet leuk, maar het voordeel is wel dat je jezelf vernieuwt. Achteraf was het heel zuiverend. Het was namelijk heel duidelijk: ik kon niemand de schuld geven. Ik was zélf de grootste factor die het moeilijk maakte. Ik ben nog steeds aan het leren om af en toe op mijn handen te zitten.”

Start vanuit je hart

Met leren is Patrick voorlopig ook nog niet klaar. Hij omschrijft het leven niet voor niets als ‘een reis waarop je steeds maar weer kunt groeien’. Zijn idealen, zijn werkwijze en zijn doelen zijn niet in beton gegoten. Met Kari’s Crackers wil hij zeker een fijne, veilige plek blijven creëren waar mensen gezien worden, maar tegelijkertijd zou hij ook graag wat meer de diepte in willen met de meewerkers. “Ik wil mensen graag helpen ontdekken waar hún vonkje zit. ‘Start vanuit je hart’ noem ik dat. Een soort tegenhanger van ‘stop je kop in een hok’. Ik zou willen dat werk voor iedereen iets is wat je vanuit je hart doet. Dan is de kans dat je wilt buffelen en wilt dealen met obstakels namelijk veel groter. Ik zou willen dat mensen – wat er ook gebeurt in de wereld om ons heen – de kracht en rust uit zichzelf kunnen halen om daarmee om te gaan. Dus ja, als ik nú zou moeten zeggen wat ik de komende tien jaar zou willen, dan is dat mijn missie. Maar vraag het me over drie maanden nog eens. Mezelf kennende krijg je dan alweer een heel ander antwoord…”

Delen:

Deel dit artikel!